Zorunlu Karşılık Oranlarına İlişkin Kararlar

Zorunlu karşılıklar bir para politikası aracıdır. Merkez Bankası, 2010 yılının son çeyreğinden itibaren uygulamaya başladığı yeni strateji çerçevesinde, söz konusu dönemde enflasyon görünümünün olumlu seyretmesinin de sağladığı imkân dâhilinde, makro finansal risklerin azaltılabilmesine yönelik politikalar geliştirmiştir. Bu doğrultuda, temel politika aracı olan bir hafta vadeli repo ihalelerine ek olarak zorunlu karşılıklar aktif bir şekilde kullanıma sokulmuştur.

Zorunlu karşılığa tabi yükümlülükler iki haftada bir cuma günü itibarıyla hesaplanır. Bankaların ve finansman şirketlerinin, tabi oldukları muhasebe standartları ve kayıt düzeni esas alınarak, yurt dışı şubelerinin yükümlülükleri dâhil, Merkez Bankasına, Hazineye, yurt içi bankalara ve uluslararası anlaşmayla kurulmuş olan bankaların Türkiye’deki merkez ve şubelerine olan yükümlülükleri hariç olmak üzere, aşağıda belirtilen bilanço kalemleri zorunlu karşılığa tabi Türk lirası ve yabancı para yükümlülüklerini oluşturur. 

a) Mevduat/katılım fonu.
b) Repo işlemlerinden sağlanan fonlar.
c) Kullanılan krediler (Hazine garantisiyle sağlananlar hariç).
ç) İhraç edilen menkul kıymetler (net).
d) Sermaye hesaplamasına dâhil edilmeyen borçlanma araçları.
e) Yurt dışı merkeze yükümlülükler (net).
f) Kredi kartı ödemelerinden borçlar. 
g) Müstakrizlerin fonları.

Bu yükümlülüklerin tabi olduğu zorunlu karşılık oranları aşağıdaki gibidir:

Zorunlu Karşılık Oranları (%)
Türk Lirası
Mevduat ve Katılım Fonu (Yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu hariç)           Oranlar
- Vadesiz, ihbarlı, 1 aya ve 3 aya kadar (1 ay ve 3 ay dâhil) vadeli 10,5
-  6 aya kadar (6 ay dâhil) vadeli   7,5
- 1 yıla kadar vadeli   5,5
- 1 yıl ve daha uzun vadeli  4
Müstakrizlerin Fonları 10,5
Diğer Yükümlülükler (Yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu dahil)  Oranlar
- 1 yıla kadar (1 yıl dâhil) vadeli  10,5
- 3 yıla kadar (3 yıl dâhil) vadeli  7
- 3 yıldan uzun vadeli  4
 
Yabancı Para
Mevduat ve Katılım Fonu (Yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu hariç)  Oranlar
- Vadesiz, ihbarlı, 1 aya kadar, 3 aya kadar, 6 aya kadar ve 1 yıla kadar vadeli 12
- 1 yıl ve 1 yıldan uzun vadeli    8
Müstakrizlerin Fonları  12
Diğer Yükümlülükler (Yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu dahil)(**) Mevcut Yük. İçin Oranlar(*) Yeni Yük. İçin Oranlar(*)
- 1 yıla kadar  (1 yıl dâhil) vadeli 19 24
- 2 yıla kadar  (2 yıl dâhil) vadeli 13 19
- 3 yıla kadar  (3 yıl dâhil) vadeli 7 14
- 5 yıla kadar  (5 yıl dâhil) vadeli 6 6
- 5 yıldan uzun vadeli  5 4

(*) Yeni oranlar, 28 Ağustos 2015 tarihinden sonra oluşacak yeni yükümlülüklere 23 Ekim 2015 tarihli tesis döneminden itibaren uygulanacaktır. 28 Ağustos 2015 tarihi itibarıyla mevcut yükümlülüklere vadeleri sonuna kadar mevcut oranların uygulanmasına devam edilecektir. 

(**) Yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu yükümlülüklerinin tamamına yeni yükümlülükler için belirlenen oranlar uygulanacaktır.

Ancak, kaldıraç oranı Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ’de belirlenen oranların altına inen bankalar için zorunlu karşılık oranı Tebliğ’de belirlenen ilaveye tabidir.  

Zorunlu karşılıkların tesisi, yükümlülük hesaplama tarihini izleyen iki hafta sonraki Cuma günü başlar ve 14 gün sürer. Zorunlu karşılıklar esasen, Türk lirası yükümlülükler için Türk lirası olarak, yabancı para yükümlülüklerde ise ABD doları cinsinden olan kısmı için ABD doları, kalan kısmı için ise ABD doları veya euro olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasındaki hesaplarda tesis edilmektedir.

Ancak, Türk lirası yükümlülükler için tutulması gereken zorunlu karşılıkların; en fazla yüzde 60’ı ABD doları cinsinden, en fazla yüzde 30’u standart altın cinsinden ve en fazla yüzde 5'i kaynağı yurtiçi yerleşiklerden toplanan işlenmiş veya hurda altın olan standart altın cinsinden aşağıdaki tabloda belirtilen dilimlere denk gelen karşılıkların hizalarında gösterilen katsayılar ile çarpılmak suretiyle bulunan toplam tutarı üzerinden bloke hesaplarda tesis edilebilir. Yabancı para yükümlülükler için tutulması gereken zorunlu karşılıkların kıymetli maden depo hesapları için tutulması gereken kısmının tamamına kadarı standart altın cinsinden bloke hesaplarda tesis edilebilir.

Döviz İmkân Dilimleri (%) Katsayı
0-30 1,0
30-35 1,4
35-40 1,7
40-45 2,1
45-50 2,5
50-55 2,9
55-56 3,7
56-57 3,9
57-58 4,1
58-59 4,3
59-60 4,5

 

Altın İmkân Dilimleri (%) Katsayı
0-15 1,6
15-20 1,7
20-25 2,1
25-30 2,5

 

İşlenmiş veya Hurda Altın İmkân Dilimleri (%) Katsayı
0-5 1,0

Zorunlu karşılıklara Merkez Bankasınca tespit edilen usul ve esaslara göre faiz/nema ödenebilir. Türk lirası cinsinden tesis edilen zorunlu karşılıklara bankalar ve finansman şirketlerinin mevduat ve özkaynak toplamının kredilerine oranı esas alınarak, ABD doları cinsinden tesis edilen zorunlu karşılıklara, rezerv opsiyonlarına ve serbest hesaplara da ihbarlı döviz mevduat hesaplarına uygulanan oranlarla aynı oranda faiz/nema ödenmektedir. ABD doları cinsinden zorunlu karşılıklara faiz/nema ödemesi Bankamızca günlük olarak belirlenen faiz oranı ve ilgili tarihte ilan edilen gösterge niteliğindeki döviz alış kuru kullanılarak Türk lirası cinsinden ve günlük bazda hesaplanır.


TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İdare Merkezi Anafartalar Mah. İstiklal Cad. No:10 06050 Ulus Altındağ Ankara Telefon : (+90 312) 507 50 00 | Faks : (+90 312) 507 56 40